Articles....

পাৰ্থেনিয়াম (Parthenium): বিশ্বব্যাপী এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অপতৃণ

ড° মনোজ কুমাৰ দলে
ড° নীথি বৰুৱা
পাৰ্থেনিয়াম (Parthenium) (বৈজ্ঞানিক নাম: Parthenium hysterophorus) হৈছে এষ্টেৰিয়াচিয়া
(Asteraceae) পৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত এবিধ ঘাঁহজাতীয়,থিয় আৰু বাৰ্ষিক উদ্ভিদ। গাজৰ গছৰ দৰে ৰূপৰ
বাবে ইয়াক জনপ্ৰিয়ভাৱে গাজৰ উদ্ভিদ বুলিও জনা যায়। পাৰ্থেনিয়ামৰ উৎপত্তি মেক্সিকো, আমেৰিকা
আৰু আৰ্জেণ্টিনাত হৈছিল বুলি ধৰা হয়। ভাৰতত ১৯৫৬ চনত মহাৰাষ্ট্ৰৰ পুনেত এই উদ্ভিদটো
প্ৰথমে লক্ষ্য কৰা হৈছিল আৰু ক্ৰমান্বয়ে সমগ্ৰ ভাৰতবৰ্ষতে বনৰীয়া জুইৰ দৰে বিয়পি পৰিছিল।
যোৱা কেইবছৰমানৰ পৰা কাৰ্বি আংলংকে ধৰি অসমৰ প্ৰতিটো কোণতো পাৰ্থেনিয়াম অপতৃণৰ
জনসংখ্যা ক্ৰমান্বয়ে বৃদ্ধি পাইছে। ৰাস্তাৰ কাষ আৰু ৰেলপথ, খালী মাটি, উচ্ছন্ন ভূমি, ঔদ্যোগিক
অঞ্চল, মুকলি নিষ্কাশন ব্যৱস্থাৰ কাষত, কৃষি  স্য, জলসিঞ্চনৰ খালবোৰত ই এক উপদ্ৰৱ।
পাৰ্টেহনিয়ামৰ চিনাক্তকৰণ পাৰ্থেনিয়াম গাজৰ পাতৰ দৰে, সেয়েহে ইয়াক গাজৰ অপতৃণ বুলি কোৱা হয়। ইয়াৰ উচ্চতা ১.৫ৰ পৰা
২.০ মিটাৰ হ’ব পাৰে। ই বহুত শাখা-প্ৰশাখাযুক্ত।কাণ্ড আৰু পাতবোৰ মিহি চুলিৰে আবৃত, ফুলবোৰ বগা।
পাৰ্থেনিয়ামৰ বিস্তাৰ ই প্ৰধানকৈ বীজৰ যোগেদি বিয়পি পৰে। এজোপা উদ্ভিদে প্ৰায় ৫,০০০-২৫,০০০ বীজ উৎপন্ন
কৰিব পাৰে। বীজবোৰৰ ওজন অতি লঘু আৰু বতাহ, পানী বা মানুহৰ বিভিন্ন কাৰ্য্যকলাপৰ দ্বাৰা
আগতীয়াকৈ কঢ়িয়াই নিয়া বা পৰিবহণ কৰা হয়। কাটি যোৱা আৰু ভঙা অংশৰ পৰাও পাৰ্থেনিয়ামৰ
বৃদ্ধিৰ ক্ষমতা থাকে। 

ক্ষতিকাৰক প্ৰভাৱ:
সাধাৰণতে পাৰ্থেনিয়াম বিষাক্ত আৰু বিপজ্জনক অপতৃণ যিয়ে মানুহ আৰু পশুধনৰ বাবে গুৰুতৰ
ভাবুকি কঢ়িয়াই আনিছে। এই অপতৃণৰ ফলত ছালৰ ৰোগ, হাঁপানী আৰু কিছুমান শ্বাস-প্ৰশ্বাসজনিত
ৰোগ হয়। এইবিলাকৰ কুপ্ৰভাৱৰ উপৰিও ফলৰ বাগিচা উদ্যান শস্য, উৎপাদনশীলতা গুৰুতৰভাৱে
হ্ৰাস কৰে আৰু আৱাসিক উপনিবেশৰ নান্দনিক মূল্য হ্ৰাস কৰে।
পাৰ্থেনিয়াম উদ্ভিদৰ ব্যৱস্থাপনা
ভাৰত আৰু অন্যান্য দেশত পাৰ্থেনিয়াম বিপদৰ বিষয় হৈ পৰিছে, আৰু বিভিন্ন পদ্ধতিৰে
নিয়ন্ত্ৰণ কৰাৰ প্ৰচেষ্টা চলোৱা হৈছে। কিন্তু, এতিয়ালৈকে কোনো এটা পদ্ধতি সন্তোষজনক বুলি
প্ৰমাণিত হোৱা নাই কাৰণ প্ৰতিটো পদ্ধতিয়ে এটা বা ততোধিক সীমাবদ্ধতা যেনে অবাস্তৱতা,
অস্থায়ী নিয়ন্ত্ৰণ, পৰিৱেশ সুৰক্ষা, উচ্চ খৰচ আদিৰ সন্মুখীন হয়। গতিকে, সকলো পদ্ধতি একেলগে
একত্ৰিত কৰি এক সংহত পাৰ্থেনিয়াম ব্যৱস্থাপনা পদ্ধতি গ্ৰহণ কৰাৰ প্ৰয়োজন। পাৰ্থেনুইম
অপতৃণ নিয়ন্ত্ৰণৰ বাবে প্ৰয়োগ কৰিব পৰা কিছুমান পদ্ধতি তলত উল্লেখ কৰা হৈছে।

১) উভালি পেলোৱা পদ্ধতি:
ইয়াক অন্যতম উত্তম পদ্ধতি হিচাপে গণ্য কৰা হয়। বাৰিষাত ফুল ফুলাৰ আগতে পাৰ্থেনিয়াম
গছ উভালি পেলাব লাগে। পাৰ্থেনিয়াম উভালি উলিয়াওঁতে হাতমোজা পিন্ধা বা হাতত পলিথিন বেজ
ব্যৱহাৰ কৰাৰ দৰে সতৰ্কতামূলক ব্যৱস্থা লোৱাটো ভাল কাৰণ সংবেদনশীল ব্যক্তিৰ এলাৰ্জি
প্ৰতিক্ৰিয়া হ’ব পাৰে। পাৰ্থেনিয়াম সমগ্ৰ সম্প্ৰদায়ৰ সমস্যা গতিকে জনসচেতনতা সৃষ্টি কৰাৰ
প্ৰয়োজন আছে।
২/ বিকল্প শস্যৰ খেতি
খেতিয়কসকলে নিজৰ পথাৰত পাৰ্থেনিয়ামৰ বৃদ্ধি দমন কৰিবলৈ দ্ৰুতগতিত বৃদ্ধি পোৱা শস্য
যেনে-চৰঘম (Sorghum), বেৰসীম (Berseem) আৰু ধৈঞ্চা (Dhaincha) আদি গ্ৰহণ কৰিব লাগে।
৩/ ৰাসায়নিক পদাৰ্থৰ ব্যৱহাৰ
শস্যবিহীন অঞ্চলত গ্লাইফ’ছেট (১.০-১.৫%) ব্যৱহাৰ কৰি নিয়ন্ত্ৰণ কৰিব পাৰি কিন্তু যদি
ঘাঁহ সুৰক্ষিত কৰিব লাগে তেন্তে মেট্ৰিবুজিন (০.৩-০.৫%) বা ২,৪, ডি (১.০-২.০%)। বিভিন্ন শস্যত
অপতৃণ বিজ্ঞানীৰ পৰামৰ্শ লৈহে ঘাঁহনিনাশক ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে।
৪) জৈৱিক নিয়ন্ত্ৰণকাৰী দ্ৰব্যৰ ব্যৱহাৰ
জৈৱিক নিয়ন্ত্ৰণ সস্তা আৰু ই পৰিৱেশ আৰু জৈৱ বৈচিত্ৰ্যৰ প্ৰতি কোনো ধৰণৰ ভাবুকি নাই।
পাৰ্থিনিয়ামক পচন সাৰ আৰু ভাৰ্মিকম্পোষ্ট নিৰ্মাণৰ দ্বাৰা ফলপ্ৰসূভাৱে নিয়ন্ত্ৰণ কৰিব পাৰি।
পচন সাৰ কেৱল Pit Method দ্বাৰাহে প্ৰস্তুত কৰা হয়। চমুকৈ ক’বলৈ গ’লে পাৰ্থেনিয়ামৰ
জৈৱবস্তুখিনি তৰপ তৰপকৈ গাঁতটোত পুতি থ’ব লাগে। প্ৰতিটোৰ ওপৰত ৫ কিলোগ্ৰাম স্লাৰী আৰু
৫০০ গ্ৰাম ইউৰিয়া স্তৰ ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে। গাঁতটো ভৰোৱাৰ পাছত মাটি আৰু গোবৰ মিহলি কৰি
বন্ধ কৰি দিব লাগে। পাৰ্থেনিয়ামে প্ৰস্তুত কৰা পচন সাৰ কেৱল গোবৰেৰে প্ৰস্তুত কৰা পচন
সাৰতকৈ অধিক পুষ্টিকৰ উপাদান থাকে।
৫) আইনী আৰু সম্প্ৰসাৰণৰ ব্যৱস্থা
কৰ্ণাটকত প্ৰথমবাৰৰ বাবে ভাৰতত আইনৰ জৰিয়তে পাৰ্থেনিয়ামৰ ব্যৱস্থাপনাৰ চেষ্টা
কৰা হৈছে। ভৱিষ্যতে এই ধৰণৰ আইনও পৌৰসভা বা ৰাজ্যিক পৰ্যায়ত কাৰ্যকৰী কৰিব লাগে যাতে
পাৰ্থেনিয়ামৰ বিস্তাৰ ৰোধ কৰিব পৰা যায়। তাৰোপৰি সমগ্ৰ ৰাজ্যতে পাৰ্থেনিয়াম অন্যতম
ক্ষতিকাৰক অপতৃণ। পাৰ্থেনিয়ামৰ ক্ষতিকাৰক প্ৰভাৱৰ বিষয়ে জনসাধাৰণৰ মাজত সজাগ হোৱাৰ
জৰুৰী প্ৰয়োজন আৰু তাৰ বাবে ভাৰতীয় কৃষি গৱেষণা পৰিষদ, অসম কৃষি বিশ্ববিদ্যালয় আৰু অসমৰ
কৃষি বিজ্ঞান কেন্দ্ৰৰ দৰে বহু সংস্থাই অপতৃণ সন্দৰ্ভত সজাগতামূলক কাৰ্যসূচীৰ আয়োজন কৰি
আহিছে।